Waarom een circulaire economie?

Grote delen van de wereld hebben sinds de industriële revolutie en met name na de Tweede Wereldoorlog een periode van grote economische groei gekend. De wereldbevolking neemt anno 2014 met 200.000 mensen per dag toe, er is sprake van overconsumptie en een toenemend tekort aan grondstoffen. De gevolgen voor het milieu zijn overal merkbaar. Oceanen raken vervuild, oerbossen wordt gekapt, ijskappen smelten. Schoon water en schone lucht worden steeds schaarser. Het huidige economisch groeimodel is gericht op korte termijn winst, niet op lange termijn duurzaamheid.

De zogeheten lineaire economie wordt gekenmerkt door de driedeling take (gebruik primaire grondstoffen) make (produceer zo veel mogelijk) en waste (gooi je afval weg). Het resultaat is dat natuurlijke hulpbronnen uitgeput raken en tegelijk het ecologische draagvlak van de planeet overschreden wordt.

De natuur laat zien dat het ook anders kan. Afval bestaat niet in de natuur. Een dode boom biedt bijvoorbeeld weer voedingsstoffen voor een volgende boom om te groeien. Wanneer afval in productieprocessen de grondstof voor nieuwe producten is, is sprake van circulaire economie. In deze situatie zijn de kringlopen gesloten en verdwijnt er geen materiaal als afval. Het nabootsen van de natuur is een belangrijk kenmerk van de circulaire economie.

Het idee van de circulaire economie is niet nieuw, maar staat volop in de belangstelling als antwoord op de onwenselijke gevolgen van de lineaire economie. Belangrijke uitgangspunten van de circulaire economie zijn:

  • minimalisatie van gebruik van primaire grondstoffen; 
  • minimalisatie van afval; afval van het ene industriële proces is grondstof voor het andere; 
  • ontwerpen van producten die lang meegaan, reparabel zijn en/of volledig zijn te recyclen.

Er worden in de circulaire economie twee kringlopen onderscheiden; de biologische en de technische. Bij de biologische kringloop worden gebruikte grondstoffen weer teruggegeven aan de natuur. Voor de technische kringloop worden producten dusdanig ontworpen dat ze opnieuw hoogwaardig gebruikt kunnen worden. De economische waarde moet behouden blijven. In de volledig circulaire economie ligt het inzamelingspercentage van gebruikte producten op 100% en worden van de ingezamelde producten gelijkwaardige producten gemaakt. Als materialen in de technische kringloop onverhoopt ontsnappen, mogen ze geen schade aanbrengen aan de natuur.

De grote uitdaging is de vraag hoe en op welke termijn de transitie van lineaire productieprocessen naar gesloten kringlopen kan worden gerealiseerd.